Banjo-Kazooie (1998) — N64

Zdjęcie: Banjo-Kazooie (1998) — N64

Powrót do epoki kartridży – dlaczego Banjo-Kazooie to kwintesencja N64

Banjo-Kazooie to ten typ gry, o której – jeżeli w ogóle miałeś N64 w domu albo u kumpla – po prostu nie da się zapomnieć. To jest absolutny destylat późnych lat 90., kiedy platformówki 3D dopiero uczyły się chodzić, a Rare zrzucało z siebie kolejne hity jak z taśmy produkcyjnej.
Jeśli Super Mario 64 był przełomem technologicznym, to Banjo-Kazooie jest jego bardziej zuchwałym, wygadanym, trochę złośliwym kuzynem, który wchodzi na imprezę, zabiera wszystkim uwagę i jeszcze opowiada dowcipy o gospodarzach.

Gra zadebiutowała w 1998 roku na Nintendo 64, ale spokojnie – choćby jeżeli dziś patrzysz na kartridże jak na artefakt sprzed epoki internetu kablowego, Banjo przez cały czas potrafi wciągnąć. I to nie tylko nostalgią: konstrukcja światów, projekt poziomów, humor i system kolekcjonowania dają radę choćby teraz.

„Banjo-Kazooie to taki miks kreskówki z sobotniego poranka i sadystycznego testu cierpliwości, przy czym uśmiech nie znika z twarzy choćby wtedy, gdy po raz czterdziesty spadasz do lawy.”
– Red. Razor

Fabuła, czyli klasyczne „zabiorę twoją siostrę, bo jestem brzydka”

Fabuła w Banjo-Kazooie to parodia klasycznych platformówek, ale podana w bardzo „rare’owym” stylu. Mamy więc niedźwiedzia Banjo – lekko przygłupawego, dobrotliwego, w koszuli jak z second-handu, oraz Kazooie – wrednego ptaka mieszkającego w jego plecaku, który komentuje wszystko, co się rusza i ma więcej niż dwa piksele.

Punktem zapalnym jest porwanie siostry Banjo – Tooty – przez Gruntildę, wiedźmę, która w swoim gabinecie zadała sobie jedno pytanie: „Kto jest najpiękniejszy na świecie?”. Jej magiczne lustro (a adekwatnie gadający garnek-piecyk) bezczelnie wskazał Tooty. Grunty – bo tak ją pieszczotliwie nazywają – postanawia więc dzięki swojego infernalnego urządzenia „wymienić” urodę dziewczynki na własną.

W praktyce, pretekst jest idealny: ratujemy siostrę, łupimy kolejne światy, zbieramy wszystko, co świeci, a pomiędzy tym wszystkim słuchamy dialogów, które raz są totalnie głupkowate, raz autoironiczne, a raz delikatnie jadą po samym graczu.

Całość stoi kreskówkowym klimatem, ale nie jest to infantylne. Rare zawsze miało dar do pisania tak, żeby dzieciaki się śmiały, a starsi wyłapywali dodatkowe smaczki i podtekst. Tu masz to w pigułce – dosłownie co chwila.

Postaci, które się pamięta latami

Największą siłą fabuły i klimatu są bohaterowie poboczni – dzisiaj to brzmi jak banał, ale w 1998 roku tak charakterne i zapadające w pamięć postaci w platformówce 3D nie były aż taką normą.

Masz więc:

– Bottlesa – kreta-okularnika, który jest twoim nauczycielem ruchów, jednocześnie nieustannie drocząc się z Kazooie
– Mumbo Jambo – szamana w masce, który zamienia cię w różne stwory (termitę, delfina, psa, dynię i inne cuda), jeżeli tylko zapłacisz odpowiednią ilość czaszek
– Klungo – niezdarny, wierny sługa Gruntildy, który w backgroundzie buduje jej te wszystkie absurdalne machiny
– Całą galerię gadających… obiektów: drzwi, płyty, wrota, podesty, dziwne totemy, choćby puzzle, które mają swoje „charaktery”

Każda z tych postaci gada tym charakterystycznym, „brzęczącym” pseudo-voice actingiem (seria dziwnych dźwięków zamiast nagranego głosu), ale przez świetnie napisane „teksty na ekranie” czujesz, jakby one naprawdę miały własną osobowość.

„Świat Banjo-Kazooie jest jak wielka, schizofreniczna wesoła miasteczko – wszystko żyje, gada, śmieje się, a jak nie gada, to i tak dziwnie na ciebie patrzy.”
– Red. Mazi

Rozgrywka – platformówka 3D, która nie traktuje cię jak idioty

Banjo-Kazooie na pierwszy rzut oka wygląda jak kolejna „zbierajka 3D” w stylu Mario 64. I w jakimś sensie nią jest – podstawowy loop to eksploracja dużych, zaskakująco otwartych poziomów, w których szukasz:

– złotych puzzli (Jiggies) – odpowiednik gwiazdek z Mario
– muzycznych nut – potrzebnych do otwierania kolejnych drzwi w twierdzy Gruntildy
– Jinjo – małych stworków, które krzyczą o pomoc jak zagubione plyszaki
– i kilku innych kolekcjonariów, o których za chwilę

Ale istotne jest to, jak ta kolekcjonerska gorączka została zrobiona. Tu nie biegasz po pustych, klockowatych mapach. Każdy poziom ma swój motyw, strukturę, logikę, zagadki i kilka naprawdę pomysłowych twistów. Złote puzzle nie leżą po prostu „gdzieś tam” – większość z nich wymaga kombinacji platformingu, nowych ruchów i zrozumienia specyfiki danego świata.

Sterowanie – duet, który działa lepiej niż powinien

Trzon rozgrywki bazuje na współpracy Banjo i Kazooie. Nie tylko fabularnej, ale czysto mechanicznej. Przyciski i kombinacje odpowiadają za różne „tryby” pary:

– klasyczne skoki Banjo
– lot z pomocą skrzydeł Kazooie (po uprzednim skorzystaniu z odpowiednich paneli)
– sprint w stylu „Kazooie na nogach, Banjo na plecach”, idealny do biegów i wspinania się
– specyficzne ataki – z uderzeniem dziobem, potężnym „body slamem” i unikiem w przód

To wszystko spina się naprawdę płynnie, szczególnie jak na erę Nintendo 64, kiedy analogowy drążek dopiero zdążył się zadomowić. Kamera – wiecznie pięta achillesowa tamtej generacji – jest zaskakująco przyzwoita. Jasne, zdarza się, iż trzeba ją manualnie podregulować, ale rzadko jest wrogiem, częściej po prostu nie przeszkadza.

Co ważne: Banjo-Kazooie niemal od początku daje ci większość podstawowych ruchów, a kolejne uczysz się w rozsądnym tempie, w nowych światach, od Bottlesa. Nauka jest zgrabnie wpleciona w level design – nowe umiejętności zawsze służą do odblokowania wcześniej niedostępnych miejsc.

„Mario 64 nauczył cię, jak się poruszać w 3D, Banjo-Kazooie nauczyło cię, iż w 3D możesz też kombinować i myśleć.”
– Red. Kixx

Konstrukcja poziomów – prawdziwy pokaz siły Rare

Każdy świat to osobna mała piaskownica z własnym klimatem, mechanikami i mini-historiami. Co ważne: nie oglądasz poziomów jak korytarzowych etapów platformówki 2D. One są bardziej jak kompaktowe „huby” pełne sekretów, które możesz eksplorować w praktycznie dowolnej kolejności.

Przykłady:

– Mumbo’s Mountain – pierwszy świat, niby prosty, ale już pokazuje, o co chodzi: są totemy do zniszczenia, termitiera do eksploracji, wieża, na którą wejdziesz dopiero po trasformacji w termita
– Treasure Trove Cove – wyspa piratów z plażami, klifami i legendarnym rekinem Snackerem, który atakuje, kiedy zanadto się ociągasz w wodzie
– Clanker’s Cavern – surrealistyczny złomowy wieloryb-robot w ściekach, który jest jednocześnie tłem i ogromnym „elementem zagadki”
– Mad Monster Mansion – klimatyczne, ale wciąż kreskówkowe nawiedzone miasteczko z kościołem, cmentarzem, posiadłością i masą duchów

Każdy z tych światów ma logikę przestrzenną – uczysz się go trochę jak realnego miejsca. Po kilku godzinach potrafisz na pamięć dojść z jednego końca mapy na drugi, bo „tutaj jest drzewo, obok ścieżka, potem woda, a dalej wejście do jaskini”.

W przeciwieństwie do wielu późniejszych „collectathonów”, w Banjo rzadko masz wrażenie, iż oddzielne znajdźki upchnięto „bo tak”. Często jedna sekwencja eksploracji rozwiązuje kilka rzeczy na raz: po drodze odnajdujesz Jiggy, kilka notek muzycznych, Jinjo i może jeszcze czaszkę Mumbo.

Kolekcjonerstwo, które uzależnia – ale z głową

Platformówki 3D z tamtej epoki miały obsesję na punkcie zbierania. Banjo-Kazooie jest jednym z głównych winnych… ale robi to na tyle zręcznie, iż trudno mieć pretensje.

Jiggies, nuty i spółka – co tu adekwatnie zbieramy?

Podstawowe „waluty” w grze to:

– Jiggies (puzzle) – 10 na każdy świat, plus trochę w głównym hubie (twierdza Gruntildy). Służą do odblokowywania kolejnych światów poprzez uzupełnianie obrazów
– Music Notes (nuty) – 100 na każdy świat. Im więcej ich zdobędziesz, tym więcej drzwi z nutkami w hubie otworzysz
– Jinjos – pięć kolorowych ludków w każdym świecie; po zebraniu kompletu dostajesz Jiggy
– Empty Honeycombs – zwiększają liczbę „życiowych plastry miodu”
– Mumbo Tokens – czaszki szamana, potrzebne do transformacji

Różnica między Banjo a wieloma innymi collectathonami polega na tym, iż te wszystkie rzeczy nie są „luźnymi liczbami”. One mają konkretne przełożenie na progres. Gra rzadko marnuje twój czas na kompletnie niepotrzebne znajdźki.

Mądre podejście do trudności kolekcjonowania

To, co robi szczególne wrażenie, to konstrukcja progresu:

– nie musisz zebrać absolutnie wszystkiego, żeby skończyć grę
– ale jeżeli chcesz zobaczyć prawdziwe, „pełne” zakończenie, będziesz zmotywowany, żeby wyczyścić światy porządnie

Banjo-Kazooie nagradza eksplorację, ale jednocześnie nie kara cię za to, iż coś pominiesz. Możesz wrócić później z nowymi umiejętnościami. Możesz świadomie olać kilka trudniejszych znajdziek i iść dalej, licząc, iż nadrobisz w innym świecie.

To podejście jest zresztą bardzo nowoczesne – dzisiejsze gry open world często walczą z problemem „zbyt dużo śmieci do zbierania”. Rare już wtedy intuicyjnie wyczuło granicę.

„Banjo-Kazooie to jedyna gra, w której zbieranie śmieci z trawnika sąsiada byłoby równie satysfakcjonujące, gdyby tylko świeciły się na złoto i wydawały dźwięk przy podnoszeniu.”
– Red. Muflon

Znienawidzona/uwielbiana mechanika nut – wersja N64 vs reedycje

Na Nintendo 64 jeden szczegół potrafił doprowadzić graczy do białej gorączki: jeżeli zginąłeś w świecie, nuty resetowały się. Liczył się tylko najwyższy osiągnięty wynik „na raz” w danym świecie.

Czyli: zebrałeś 96 notatek, spadłeś w przepaść? Wracasz na początek mapy i – owszem – twoje 96 jest zapisane jako rekord, ale jeżeli chcesz mieć komplet 100, musisz jeszcze raz obskoczyć cały poziom i zebrać brakujące 4. W praktyce często oznaczało to drugi rajd po niemal całej mapie, bo nie pamiętałeś, gdzie czego brakuje.

W reedycjach (np. na Xbox 360 i Rare Replay) ten system został złagodzony – nuty po prostu zapisują się na stałe po podniesieniu. Ale pierwotne doświadczenie z N64 miało w sobie coś z oldschoolowego „hardcoru w rękawiczkach”.

Światy w szczegółach – podróż po najlepszych levelach

Żeby naprawdę docenić Banjo-Kazooie, warto przyjrzeć się kilku światom bliżej, bo to one są sercem gry.

Mumbo’s Mountain – wzorcowe pierwsze kroki

Pierwszy świat to idealny tutorial udający normalny poziom. Masz nieduży teren, kilka wyraźnie widocznych punktów orientacyjnych (wieża, termitiera, boisko z małpą), prostą misję z karmieniem małpy, transformację w termita i kilka podstawowych wyzwań platformowych.

To, co robi wrażenie, to tempo: już w pierwszych minutach widzisz, iż gra nie zamierza cię trzymać za rękę dłużej niż trzeba. Masz ruchy, masz mapę – radź sobie.

Treasure Trove Cove – piasek, woda i strach przed Snackerem

Drugi świat to otwarta plaża i wyspa, z klifami, ukrytymi jaskiniami i wrakiem statku. Klimat jest wakacyjny, ale gwałtownie poznajesz jednego z najbardziej traumatycznych „NPC-ów” lat 90.: Snackera, rekina, który pojawia się, jeżeli zbyt długo siedzisz w wodzie.

Ten prosty trik – dźwięk ostrzegający przed atakiem i nagłe, agresywne „CHOMP” – sprawił, iż całe pokolenie graczy zaczęło nie ufać wodzie w grach 3D.
Poza tym poziom świetnie wykorzystuje pionowość: wspinaczka na latarnię, przeskakiwanie po masztach, skakanie po skrzyniach i pływanie w zalanych jaskiniach.

Clanker’s Cavern – brud, metal i klaustrofobia

To jeden z najbardziej oryginalnych światów w całej grze – jaskinia ściekowa, w której centralnym punktem jest ogromny, mechaniczny wieloryb w roli „śmieciowej maszyny”. Clanker jest uwięziony na łańcuchu na dnie brudnego zbiornika.

Jedna z pierwszych misji wymaga od ciebie zanurkowania głęboko, głębiej, jeszcze głębiej, żeby przekręcić gigantyczny klucz na dnie. jeżeli boisz się utraty powietrza, to jest moment, w którym docenisz spryt Rare – ta sekwencja buduje napięcie lepiej niż niejedna gra akcji.

Potem eksplorujesz wnętrze Clankera – jego zęby, żebra, mechaniczne bebechy – jakby był upiornym, stalowym parkiem rozrywki.

„Clanker’s Cavern to poziom, który śmierdzi brudem, rdzą i wodą z kranu. I to jest komplement.”
– Red. Mazi

Freezeezy Peak i Mad Monster Mansion – szkoła klimatu

Freezeezy Peak to zimowy świat wyjęty jakby z reklam świątecznych: bałwany, choinka, prezentowe wyścigi z pingwinem, wielki śnieżny bałwan jako centralna konstrukcja. Kolory, muzyka i zadania tworzą idealny „zimowy odcinek specjalny”.

Mad Monster Mansion to z kolei parodia horroru: wielka rezydencja, cmentarz, katakumby, duchy, witraże. Ale wszystko jest tu bardziej zabawne niż straszne. Masz choćby misję, w której wchodzisz do kościoła, żeby zagrać melodię na ogromnych organach.

Oba światy pokazują, iż Rare nie było zainteresowane tylko „ładną grafiką”. Tu liczy się atmosfera – każdy etap jest jak samodzielny odcinek serialu.

Humor – sarkazm, autoironia, łamanie czwartej ściany

Banjo-Kazooie ma bardzo specyficzny rodzaj humoru. To nie jest slapstick typowy dla kreskówek dla dzieci, tylko raczej miks:

– sarkazmu (głównie Kazooie)
– groteski (Gruntilda rymująca swoje kwestie
i obśmiewająca wszystkich wokół)
– lekkiego „meta” (gierki z konwencją gry wideo, szyderki z klasycznych schematów)

Kazooie jest tu gwiazdą. Rzadko kiedy w tamtej epoce gry pozwalały sobie na tak otwarcie złośliwą, ciętą postać, która pół gry spędza na naśmiewaniu się z innych, włącznie z głównym bohaterem. Banjo jest dobrotliwym, trochę przytępym niedźwiedziem, Kazooie – jego cynicznym mózgiem.

Gruntilda z kolei jest jedną z najbardziej charakterystycznych antagonistek lat 90. Nie tylko dlatego, iż jest zielona, brzydka i mieszka w wieży rodem z Disneya na kwasie, ale też dlatego, że… rymuje każde swoje zdanie. W oryginale to ciągły potok rymowanek – w praktyce, to jakby ktoś kazał złemu czarodziejowi mówić cały czas w kiepskim hip-hopie.

„Kazooie to ta koleżanka, którą wszyscy lubią słuchać, ale nikt nie chciałby być celem jej żartów. Niestety – gracz jest celem regularnie.”
– Red. Razor

Show Grunty – quiz, który przeszedł do legendy

Pod koniec gry dostajesz coś kompletnie nieoczekiwanego: wielki teleturniej „Show Grunty” (Grunty’s Furnace Fun). To plansza z polami – każde pole to jedno pytanie lub wyzwanie.
Masz:

– pytania z wiedzy o grze (ile było takich a takich obiektów w danym świecie)
– zgadywanki z podglądem fragmentu ekranu („Z której lokacji pochodzi ten kadr?”)
– mini-wyzwania czasowe
– pytania o… prywatne fakty z życia Grunty, które wcześniej mogłeś podejrzeć rozmawiając z jej siostrą Brentildą

To jest moment, w którym Banjo-Kazooie najpełniej pokazuje swoją meta-naturę. Gra testuje, czy byłeś uważny, czy pamiętasz elementy poziomów, muzykę, a choćby czy rozmawiałeś z NPC-ami, których łatwo było zignorować.
Teleturniej jest trudny, czasem wredny, ale za to totalnie niepowtarzalny.

Oprawa graficzna – czary-mary na 64-bitach

W 1998 roku N64 miał już kilka hitów za sobą, ale to, co Rare zrobiło z tym sprzętem, wciąż wyglądało imponująco. Banjo-Kazooie jest technicznym popisem, ale ważniejsze, iż to wszystko służy klimatowi.

Kolor, design, animacja

Gra jest niesamowicie kolorowa, ale nie tandetnie pstrokata. Każdy świat ma swój zestaw kolorów i styl: Treasure Trove Cove to ciepłe żółcie i błękity, Freezeezy Peak – chłodne biele i granaty, Mad Monster Mansion – przygaszone fiolety i zielenie.

Modele postaci są kanciaste – to oczywiste, era N64 – ale animacje są żywe i przesadzone. Banjo ciężko stąpa, Kazooie trzepocze skrzydłami z charakterystycznym ruchem, Mumbo tańczy przy transformacjach, a Gruntilda ma ten swój „zły chód” czarownicy, który łatwo zapamiętać.

Level design to kompromis między ograniczeniami kartridża a ambicją: brak pełnych tekstur wysokiej jakości nadrabiany jest stylizacją.
Proste kształty, mocne kolory, wyraźne bryły – to gra, która choćby dziś broni się właśnie stylówą, a nie liczbą poligonów.

„Banjo-Kazooie to dowód, iż lepiej mieć artystę i dobrego designera niż pięć dodatkowych megabajtów na kartridżu.”
– Red. Kixx

Płynność i technikalia

Na oryginalnym N64 gra chodziła zaskakująco stabilnie, jak na tak duże, otwarte poziomy. Oczywiście zdarzały się spadki klatek w bardziej „napakowanych” miejscach, ale rzadko wpływało to realnie na grywalność.

Kamera – jak już wspominałem – jest relatywnie przyjazna jak na swoje czasy. Nie ma tylu dramatycznych „ataków ściany”, co w wielu innych grach 3D z epoki. Możesz ją podregulować, a gra zwykle sensownie ustawia ją przy kluczowych sekwencjach skoków.

Audio – Grant Kirkhope i jego małe symfonie

Ścieżka dźwiękowa Banjo-Kazooie to temat, który można spokojnie postawić obok najlepszych OST-ów z N64. Kompozytor, Grant Kirkhope, odwalił tytaniczną robotę, tworząc motywy, które:

– idealnie pasują do klimatu świata
– są natychmiast rozpoznawalne
– i… dynamicznie zmieniają się w zależności od tego, gdzie jesteś

Najbardziej charakterystyczną cechą jest tzw. „instrumentacja kontekstowa”: wchodzisz pod wodę – ten sam motyw gra w bardziej „pływającym”, zmiękczonym stylu; wchodzisz do wnętrza budynku – muzyka zostaje, ale brzmi, jakby była grana na organach albo pianinie; wchodzisz do jaskini – słyszysz bardziej stonowaną, echem odbijającą się wersję.

To był w tamtym czasie absolutny hitowy patent. Zamiast jednego, sztywnego loopa na cały level, masz zmienną, „żywą” oprawę.
Do tego dochodzą efekty dźwiękowe – przesadzone, kreskówkowe, ale niezwykle satysfakcjonujące. Dźwięk zbierania nut, wpadania do wody, uderzania przeciwników – wszystko jest wyraźne, czytelne, konkretne.

„Melodia z Freezeezy Peak potrafi siedzieć w głowie dłużej niż reklamy proszków do prania z lat 90. To jest ten poziom uzależnienia.”
– Red. Muflon

Trudność i balans – od chillowego startu do wymagającej końcówki

Banjo-Kazooie jest grą, która udaje bardzo przyjazną, niemal dziecięcą, ale w drugiej połowie potrafi mocno przykręcić śrubę. Szczególnie jeżeli celujesz w komplet znajdziek.

Krzywa trudności

Początkowe światy są stosunkowo proste: mało wrogów, dość czytelne zagadki, niskie ryzyko upadków w przepaść.
Ale im dalej:

– tym więcej precyzyjnych sekwencji skoków
– tym bardziej skomplikowane przestrzennie mapy
– tym więcej zagadek, które wymagają uważnego rozglądania się i kojarzenia faktów

W późniejszych etapach (Rusty Bucket Bay, Click Clock Wood) pojawia się też większa presja ze strony środowiska: toksyczna woda, ruchome platformy, ograniczony czas na pokonanie niektórych sekcji.

Są momenty, które w pamięci graczy zapisały się jako „to jest ten fragment, przy którym chciałem wyrzucić pada przez okno”.
Ale – co ważne – rzadko jest to trudność kompletnie niesprawiedliwa. Bardziej: konsekwentna.

Śmierć, checkpointy i kara za błędy

Gra jest dość łaskawa w kwestii liczby żyć i rozmieszczenia kontynuacji, ale sama śmierć potrafi zaboleć – zwłaszcza w kontekście wspomnianych już nut w wersji N64.
Giniesz w drugiej połowie trudnego świata, po zebraniu 90+ nut? Cóż, liczy się rekord, ale jeżeli chcesz komplet, masz powtórkę z rozrywki.

Walki z bossami są raczej średnio trudne, większość z nich polega na nauczeniu się prostego patternu. Dużo więcej nerwów kosztują sekwencje platformowe i wyzwania czasowe.

Największym testem jest jednak końcówka:

– teleturniej Grunty – za błędy potrafi mocno cofnąć progres
– finalna walka – wieloetapowa, wymagająca użycia wszystkich poznanych ruchów i dobrego wyczucia czasu

„Banjo-Kazooie nie jest Dark Souls, ale też nie jest zabawką z jajka-niespodzianki. Potrafi przyłożyć, kiedy się zagapisz.”
– Red. Razor

Ciekawostki, smaczki, kulisy

Żeby oddać ducha epoki, nie sposób pominąć kilku zakulisowych ciekawostek związanych z Banjo-Kazooie.

Od „Project Dream” do Banjo-Kazooie

Mało kto wtedy wiedział, iż Banjo-Kazooie narodziło się z zupełnie innego projektu. Rare pierwotnie dłubało nad grą RPG pod roboczym tytułem „Dream”, w której bohaterem miał być chłopak w niebieskim kapeluszu.
Projekt zmieniał kształt, ewoluował, aż w końcu trafił na ścianę – dopiero kiedy do gry wjechał koncept niedźwiedzia i ptaka, wszystko kliknęło.

Silnik i część assetów z „Dream” posłużyły jako fundament, a reszta to już historia. Można powiedzieć, iż Banjo jest dzieckiem anulowanego RPG-a i sierotą po ambicjach Rare do stworzenia czegoś w bardziej „poważnym” tonie. Wyszło na dobre.

Stop ‘N’ Swop – tajemnicza funkcja, która nigdy nie zadziałała, jak trzeba

Jednym z najbardziej legendarnych wątków jest tzw. „Stop ‘N’ Swop” – tajny, nie do końca dokończony system wymiany danych między Banjo-Kazooie a jego kontynuacją, Banjo-Tooie.

Plan Rare był szalony, jak na N64:
gra miała wykrywać, iż w ciągu kilku sekund od wyjęcia jednego kartridża i włożenia drugiego, pamięć konsoli wciąż trzyma dane, które można wykorzystać do przekazywania sekretów (np. dodatkowe przedmioty, ukryte opcje).

Nintendo, obawiając się o stabilność i ewentualne uszkodzenia, zmieniło specyfikację – czas podtrzymania pamięci skrócono, co praktycznie uwaliło całą mechanikę. Effekt? W finalnej grze pozostały tylko tropy i sekrety związane ze Stop ‘N’ Swop, a fani przez lata rozkminiali, o co tam w ogóle chodziło.

W późniejszych reedycjach (np. na Xbox 360) Rare w końcu częściowo zrealizowało ideę, już bez ograniczeń sprzętowych N64.

„Stop ‘N’ Swop to taki growy mit – coś między miejską legendą a realną funkcją, którą sprzęt zabił, zanim zdążyła się urodzić.”
– Red. Kixx

Niewykorzystane pomysły i duch epoki

W plikach gry znaleziono ślady plansz, których ostatecznie nie ma w finalnej wersji, a także resztki mechanik, które miały być bardziej rozbudowane.
To typowe dla Rare tamtych czasów – studio słynęło z tego, iż budowało ogromne prototypy, a potem bez litości je cięło i składało z nich gry, które faktycznie działały.

Czuć w Banjo-Kazooie ducha złotej ery Rare: to ci sami ludzie, którzy dali światu Donkey Kong Country, GoldenEye 007, Perfect Dark, Blast Corps. Studio w absolutnym szczycie formy, bawiące się tym, co robi, a jednocześnie trzymające wysoki poziom wykonania.

Porównanie z innymi platformówkami 3D z epoki

Na koniec warto osadzić Banjo-Kazooie w kontekście konkurencji, żeby poczuć, dlaczego do dziś jest stawiane na piedestale.

Mario 64, Crash, Spyro – gdzie w tym wszystkim Banjo?

– Super Mario 64 – pionier, który ustalił podstawowe zasady sterowania i kamery w 3D
– Crash Bandicoot (PSX) – bardziej korytarzowy, nastawiony na precyzyjne skoki, z ograniczoną eksploracją
– Spyro the Dragon (PSX) – otwarte światy, ale prostsza struktura i mniej rozbudowany move set

Banjo-Kazooie balansuje między nimi. Bierze od Maria 64 otwartość, ale dodaje:

– gęstszy design poziomów
– większy nacisk na fabułę i postaci
– bardziej skomplikowane relacje między elementami świata (switch tu, efekt tam, transformacja w innym miejscu)

Na tle Crashy i Spyro, Banjo jawi się jako ambitniejsza, bardziej „kombinowana” gra.
Na tle Mario – jako tytuł bardziej „przygodowy”, mniej „czysto zręcznościowy”.

„Jeśli Mario 64 było pilotem sezonu, to Banjo-Kazooie jest pełnym pierwszym sezonem serialu – bardziej dopieszczonym, z większą liczbą wątków i bohaterów.”
– Red. Muflon

Czy warto wracać do Banjo-Kazooie dziś?

Jeśli pytasz z perspektywy lat 2020+, odpowiedź brzmi: tak, ale z pewnymi zastrzeżeniami natury czysto historycznej.

Mechanicznie Banjo-Kazooie przez cały czas broni się świetnie. Level design, poczucie progresu, humor, system ruchów – to rzeczy, które starzeją się wolniej niż grafika. jeżeli tylko jesteś w stanie zaakceptować kanciaste modele i bajkową oprawę, dostaniesz bardzo satysfakcjonującą platformówkę.

Problemem może być:

– klasyczna frustracja przy niektórych sekwencjach (zwłaszcza w dwóch-trzech ostatnich światach)
– oryginalny system nut w wersji N64, który bywa wredny
– specyficzna, „brzęcząca” forma pseudo-dubbingu – nie każdy ją lubi

Jeśli masz możliwość zagrać w reedycję (np. Rare Replay), wiele z tych zgrzytów jest wygładzonych, ale oryginał na N64 ma swój niepodrabialny klimat: od rozmytego obrazu z konsoli po ten charakterystyczny feeling kartridża i pada z jednym analogiem pośrodku.

Banjo-Kazooie to klasyk nie tylko „z sentymentu”. To gra, która wyznaczyła standardy dla całego gatunku collectathonów 3D i do dziś jest dla wielu twórców punktem odniesienia.
Jeśli lubisz platformówki, które nie traktują cię jak bezmyślnego zbieracza monet, ale też nie udają „poważnych dramatów” – to jest pozycja obowiązkowa.

„Banjo-Kazooie to taki growy odpowiednik kasety VHS, którą oglądałeś w dzieciństwie pięćdziesiąt razy. Włączasz po latach i przez cały czas bawi, choć znasz każdy kadr.”
– Red. Mazi

—

Ocena końcowa

Dane techniczne