PaRappa the Rapper (1996) — PS1

Zdjęcie: PaRappa the Rapper (1996) — PS1

Powrót do papierowego świata – czyli jak PaRappa nauczył nas rapować na PSX

Gdzieś w połowie lat 90., kiedy większość z nas śliniła się na widok kolejnych poligonów w nowych „killerach” 3D, na PlayStation wjechało coś, co wyglądało jak kreskówka narysowana w zeszycie w kratkę, a grało jak hip-hopowy teledysk dla dzieci po zbyt dużej dawce cukru. „PaRappa the Rapper”, rok 1996, Sony, PlayStation – tytuł, który jedni kochają bezwarunkowo, drudzy kompletnie nie rozumieją, a trzecim wciąż odbija się czkawką „I gotta believe!”.

To nie jest gra, którą oceniasz tymi samymi kategoriami, co „Tekkena 2” czy „Resident Evil”. To jest interaktywny, muzyczny odjazd, eksperyment z pogranicza gry, teledysku i animowanego serialu dla dziwnych dzieciaków – czyli dla nas, graczy wychowanych na VHS-ach i wczesnym MTV. I co najważniejsze: to jedna z tych produkcji, które pokazały, iż PlayStation to nie tylko szarobure FPS-y i wyścigi, ale też szansa na zupełnie odjechane pomysły z Japonii.

„PaRappa to nie gra – to stan umysłu. Albo się w to wchodzi na 100%, albo człowiek patrzy na ekran jak na program dla przedszkolaków po LSD.”
— Red. Kazik „Pixel” K.

Historia jak z Cartoon Network po japońsku

Fabuła w „PaRappa the Rapper” to parodia wszystkich możliwych bajkowych schematów. Mamy więc nieśmiałego psa – PaRappę – zakochanego po uszy w słodkiej Sunflower-lass, czyli Papie (tak, to kwiatek, nie dopytujcie). Mamy rywala – przebojowego, bogatego, wkurzająco idealnego Jitterbuga Joe (w japońskiej wersji, w zachodnich materiałach najczęściej po prostu Joe Chin), który jest wcieleniem wszystkiego, czym PaRappa nie jest: pewny siebie, napakowany, z kasą, bryką i przesadnym ego.

Sęk w tym, iż nasz bohater jest… totalnym no-name’em. Zero kasy, zero umiejętności, zero charyzmy. Ale ma jedno – nieśmiertelne „I gotta believe!”. I właśnie to „wierzenie” prowadzi go przez kolejne etapy „kursu dorastania”: najpierw sztuka samoobrony, potem nauka jazdy, dalej praca w fast foodzie, ratowanie sytuacji w toalecie (tak, jest level o kolejce do kibla) i w końcu – gwiazdorski występ na scenie.

Każdy rozdział tej historii to osobny kawałek muzyczny, a zarazem pojedynczy etap gry. Całość trwa krótko, ale jest podana z taką dawką absurdu, iż trudno się nie uśmiechnąć. Mistrz karate to cebula w fartuszku, nauczycielka jazdy – krowa policjantka, a koleś od burgerów – pień drzewa, który wygląda, jakby znał Boba Marleya osobiście.

„Scenariusz PaRappy jest jak sen po zjedzeniu wiadra chipsów o 3 w nocy. Chaos totalny, ale rano pamiętasz najlepsze fragmenty.”
— Red. Rafał „TapeDeck” S.

Gameplay, czyli Simon Says na kwasie

Na czym to w ogóle polega?

„PaRappa the Rapper” to rytmiczna gra muzyczna, zanim jeszcze gatunek na dobre eksplodował na konsolach. Zero gitar, zero mat tanecznych, tylko pad, cztery przyciski i… flow.

Gameplay jest banalnie prosty z założeń: na ekranie lecą symbole przycisków (△, ◯, , □), a my musimy je wciskać we właściwym momencie, słuchając rytmu i „rapu”, który właśnie wykonuje nauczyciel danego etapu. PaRappa odpowiada w wersji „call & response” – ktoś nawija, my to „odpowiadamy” wciskając odpowiednią sekwencję przycisków.

Na górze ekranu znajduje się linijka „UCOOL / COOL / GOOD / BAD / AWFUL” – to taki wykres naszego ogarnięcia. Zaczynamy zwykle w „GOOD”, a każde pudło, każde wybicie z rytmu spycha nas niżej, w stronę „BAD” i „AWFUL”. jeżeli zbyt długo tkwimy w „AWFUL” – koniec, scena się sypie, PaRappa się kompromituje, a my widzimy porażkę w postaci komicznej cut-scenki.

W teorii: prościzna. W praktyce: precyzyjna, pamięciowo-rytmiczna rzeźnia.

Timing, który doprowadza do szału

Najbardziej pokręcone w „PaRappie” jest to, iż gra z jednej strony ma ułatwienia – nie zawsze trzeba być idealnie w punkt, by zaliczyć sekwencję – a z drugiej potrafi zachowywać się kapryśnie. Czasami masz wrażenie, iż wciskasz wszystko idealnie, a tu nagle gra stwierdza, iż „BAD” i do widzenia. Drobne przesunięcia w czasie potrafią zrujnować całą próbę.

System oceny działa niby według rytmu, ale jednocześnie zachęca do minimalnej improwizacji. jeżeli powtarzasz dokładnie to, co „nauczyciel”, gra uzna to za poprawne, ale nigdy nie wskoczysz w tryb „COOL” – a to właśnie on odblokowuje dodatkowe linijki rapu i pozwala się popisać.

Żeby wejść na „COOL”, trzeba w pewnym momencie zacząć nie tylko powtarzać, ale wręcz „rapować po swojemu” – wciskać przyciski rytmicznie, ale niekoniecznie w idealnie takiej kolejności, jak podana. Konsola ocenia ogólną spójność z beatem. To był w 1996 roku pomysł wręcz kosmiczny.

„PaRappa uczy jednej ważnej rzeczy: możesz zrobić wszystko po swojemu, bylebyś miał rytm. Dotyczy to zarówno grania, jak i życia.”
— Red. Maciek „Lag” J.

Krótko, ale intensywnie

W grze jest raptem sześć głównych scen/poziomów. Można to przejść w jeden wieczór. Ale to ten typ tytułu, do którego wraca się ciągle – żeby wbić „COOL”, żeby nauczyć się na pamięć kolejnych wersów, żeby ogarnąć „Chop Chop Master Onion” lepiej niż wczoraj.

Struktura rozgrywki jest bardzo arcade’owa: nie ma rozbudowanych trybów, statystyk, odblokowywania ton zawartości. To jest koncentrat – jedna kampania, kilka poziomów, zero zapychaczy. Jak stary automat w salonie gier, tylko iż zamiast joysticka mamy pada i rapującego psa.

Etapy – rapowy kurs dorastania

1. Chop Chop Master Onion – szkoła samoobrony

Pierwszy level to klasyk absolutny. Trafiamy do dojo prowadzonego przez cebulowego mistrza karate, który uczy PaRappę pewności siebie. To tutaj po raz pierwszy słyszymy legendarny wers:

„Kick, punch, it’s all in the mind!”

Mechanicznie – to samouczek. Proste sekwencje, klarowny rytm, wszystko czytelne. Idealne wejście w grę. Jednocześnie cholernie zapadający w pamięć numer, który pół redakcji nuciło potem po korytarzach.

2. Driving School – prawo jazdy z krową

Drugi etap to nauka jazdy z instruktor-krową, która ma więcej charyzmy niż połowa bohaterów gier wyścigowych tamtej epoki. Rytm jest wolniejszy, bardziej „leniwy”, więc łatwiej się wkręcić. Ale jednocześnie zaczynają się tu pierwsze delikatne pułapki rytmiczne – przesunięcia, pauzy, które prowokują do zbyt wczesnego wciskania przycisków.

Ten level pamięta każdy, kto choć raz oblał egzamin na prawko i próbował potem przekonać samego siebie: „Przecież dobrze jechałem!”. PaRappa też tak ma – jeżeli nie dowieziesz, scena kończy się komiczną porażką i wstydem przed Papą.

3. Mooselini’s Burgers – fast food, szybkie palce

W trzeciej scenie PaRappa idzie do pracy w burgerowni, żeby pokazać, iż jest odpowiedzialnym, pracującym samcem… znaczy, psem. Tutaj gra wrzuca wyższy bieg. Tempo rośnie, a kolejne sekwencje wymagają naprawdę sprawnego palca na ◯ i .

To jeden z tych poziomów, które na pierwszy rzut oka wyglądają dziecinnie prosto, ale za trzecim podejściem zaczynasz się pocić. Zwłaszcza kiedy sekwencje zaczynają mieszać rytmy, a myśl goni: „okej, teraz ketchup, teraz musztarda, teraz buła, rany, co się dzieje?”.

4. Toilet Level – walka z naturą

I wtedy wchodzi on: legendarny poziom „toilet”. PaRappa stoi w kolejce do kibelka na imprezie, a sprawa jest paląca, dosłownie. Kolejne postacie wbijają się przed niego, rapując swoje wymówki, a nasz bohater próbuje „przerapować się” na sam przód.

To tu wielu graczy wymiękało. Rytm jest bardzo specyficzny – bardziej „rozlany”, pełen pauz, synkop, momentów, kiedy masz wrażenie, iż już powinieneś coś wciskać, ale jeszcze jest za wcześnie. System „GOOD / BAD” potrafi tutaj bezlitośnie zamiatać naszych błędów nie pod dywan, tylko prosto w „AWFUL”.

Za to satysfakcja z przejścia tego etapu – bezcenna.

„Jeżeli ktoś mówi, iż PaRappa jest łatwy, zapytaj go, ile razy podchodził do levelu z kiblem. Jak powie, iż raz – kłamie.”
— Red. Szymon „Padbuster” L.

5. Cheap Cheap the Cooking Chicken – kuchenne piekło

Po toalecie przechodzimy do kuchni, gdzie wita nas gwiazda telewizyjnego programu kulinarnego – kurza diva Cheap Cheap. Tutaj gameplay zaczyna przypominać prawdziwą łamigłówkę rytmiczną – dłuższe frazy, szybsze zmiany, większe pole do improwizacji.

Ten etap jest trochę jak przygotowanie do finału: jeżeli opanujesz kuchenny beat, scena numer 6 nie powinna cię zabić. A muzycznie – jeden z najbardziej chwytliwych tracków w całej grze.

6. Finał – big stage, big pressure

Na końcu PaRappa wychodzi na scenę jako prawdziwy raper. Zero nauczycieli, zero prowadzących – tylko on, mikrofon i publiczność. To jest moment, w którym hasło „I gotta believe!” dostaje swoje spełnienie. Gameplayowo – kulminacja wszystkiego, czego nauczyliśmy się wcześniej.

Tutaj gra najbardziej premiuje rytmiczną kreatywność. jeżeli zrozumiałeś jej logikę, możesz tworzyć mini-improwizacje, bawić się flow, jechać po beacie jak profesjonalny MC – o ile palce nadążą.

Styl, który nie zestarzał się ani trochę

Grafika 2D w świecie trójwymiaru

W czasach, kiedy wszyscy jarali się 3D, „PaRappa the Rapper” wjechał na salony z grafiką, która wyglądała jak wycięte z papieru figurki przyklejone do tekturowej sceny. Postacie są płaskie jak naleśnik, otoczenie ma prostą, kolorową stylistykę, a całość bardziej przypomina eksperymentalny teledysk animowany niż „prawdziwą” grę.

To był świadomy wybór – za projektem wizualnym stoi Masaya Matsuura i Tadahiro Uesugi, a cały styl jest absolutnie unikatowy. Nie ma tu realistycznych cieni, wymyślnych efektów 3D, ale też… kompletnie nie ma się co starzeć. W przeciwieństwie do wczesnych poligonów, które dziś gryzą po oczach, PaRappa wciąż wygląda świeżo, bo jest po prostu świetnie zaprojektowaną kreskówką.

Na tamte czasy to było odważne – PlayStation miał moc pokazać „prawdziwe” trójwymiarowe światy, a tu ktoś wali kolorową, płaską abstrakcję z rapującymi zwierzakami. I wygrał, bo gra przyciągała wzrok bardziej niż kolejny generyczny shooter.

„W 1996 wszyscy chcieli więcej poligonów. PaRappa pokazał, iż czasem wystarczy kilka kresek i dobry pomysł.”
— Red. „Graf” Michał B.

Animacja, która żyje rytmem

Siłą oprawy jest też animacja. Każda postać porusza się karykaturalnie, przerysowanie, synchronicznie do muzyki. Mistrz Onion przy każdym „kick, punch” robi odpowiedni cios, Cheap Cheap przegina z telewizyjną pozą, a PaRappa – gdy wchodzi w rytm – buja się jak mały, nieogarnięty MC, który właśnie odkrył, iż scena go kocha.

Mimo technicznej prostoty, w animacjach jest masa charakteru. To nie jest „ładne 2D”, to jest konsekwentnie zaprojektowany świat, w którym każda kreska wie, po co tu jest.

Muzyka – serce całej zabawy

Rap, który pamiętasz na pamięć po latach

Gdyby wyrzucić z tej gry muzykę, nie zostałoby praktycznie nic. To właśnie soundtrack robi z „PaRappy” coś więcej niż mini-arcade. Każdy etap ma własny numer, inną stylistykę, inny klimat, ale wszystkie łączy jedno – są nieprzyzwoicie chwytliwe.

Od pierwszego „Kick, punch, it’s all in the mind” przez leniwie płynący rap o nauce jazdy, po dynamiczne kuchenne wyczyny – soundtrack to katalog motywów, które wwiercają się do głowy. W dodatku teksty są absurdalne, ale pisane z takim wyczuciem rytmu, iż trudno się nie wkręcić.

Matsuura, twórca gry, jest muzykiem – i to słychać. To nie jest „muzyka w grze”, to jest gra zbudowana wokół muzyki. Funk, hip-hop, trochę reggae, trochę telewizyjnej pastiszo-rozrywki – wszystko miesza się w jedno.

Voice acting – zaskakująco dobry

Dubbing w „PaRappie” jest specyficzny, ale idealnie siedzi w klimacie. PaRappa brzmi jak nieśmiały nastolatek, który próbuje mówić głośniej, niż ma odwagę. Mistrz Onion ma ton nieco stereotypowego senseia, Cheap Cheap za to przegina jak telewizyjna kuchnia na sterydach.

W połączeniu z muzyką, wokale tworzą pełne, autentyczne „performance’y”, a nie tylko tło. Tu wszystko jest zagrane tak, jakby postacie naprawdę były gwiazdami lokalnej sceny rapowej w jakimś zwariowanym zwierzęcym miasteczku.

„Soundtrack z PaRappy spokojnie obroniłby się jako osobna płyta. A fakt, iż jest częścią gry, tylko dodaje mu mocy.”
— Red. „CD-Audio” Paweł R.

Trudność – bajkowa oprawa, niebajkowe wyzwanie

Z zewnątrz „PaRappa the Rapper” wygląda jak gra dla dzieci. Kolorki, zwierzaczki, zero przemocy, pozytywny przekaz. Ale gdy już położysz kciuk na X-ie i spróbujesz wbić się w rytm, gwałtownie się okaże, iż to wcale nie jest popołudniowa bułka z masłem.

System rytmiczny bywa wymagający, a margines błędu – niewielki. jeżeli nie masz słuchu rytmicznego, gra potrafi być wręcz okrutna. Brak jest też typowych „kół ratunkowych” znanych z późniejszych produkcji muzycznych: nie ma skalowania trudności, nie ma łatwizn, nie ma „pół punktu za dobre chęci”. Albo siedzisz w rytmie, albo lądujesz w „AWFUL”.

Do tego dochodzi fakt, iż część sekwencji wymaga wręcz zapamiętania lub wczucia się tak głęboko, iż zaczynasz je „czuć”, a nie tylko widzieć na ekranie. Dla części graczy to będzie wciągające wyzwanie. Dla innych – powód do rzucenia padem.

Krótka gra z długim echem

Największy zarzut wobec „PaRappy” to długość. Sześć etapów, zero dodatkowych kampanii – jeżeli ktoś spodziewa się wielogodzinnej RPG-owej przygody, może poczuć się rozczarowany. Da się przejść całość w jedno popołudnie, jeżeli ma się minimalny zmysł rytmu.

Ale ta gra nie próbuje udawać, iż jest czymś, czym nie jest. To koncentrat, krótkie, intensywne doświadczenie, bardziej przypominające płytę z muzyką niż wielką superprodukcję. Tak jak z ulubionym albumem – słuchasz go w całości w godzinę, ale potem wracasz dziesiątki razy.

I tak właśnie działa „PaRappa”. To jest tytuł, który się cytuje, do którego się wraca, który w pamięci zostaje latami. Nie dlatego, iż był wielką epopeją, ale dlatego, iż był wyjątkowy.

„Są gry, które zachwycają skalą, i gry, które zachwycają osobowością. PaRappa jest tą drugą kategorią – ma więcej charakteru niż niejedna 50-godzinna superprodukcja.”
— Red. „StoryMode” Ada M.

Ciekawostki zza kulis – jak pies został ikoną

Prekursor gatunku

„PaRappa the Rapper” jest często wskazywany jako jeden z pierwszych, naprawdę głośnych przedstawicieli gier rytmicznych na konsolach. Oczywiście, wcześniej też bywały muzyczne eksperymenty, ale tu wszystko zagrało: marka PlayStation, odważny styl, genialny soundtrack i prosta, ale oryginalna mechanika. Można wręcz powiedzieć, iż bez PaRappy nie mielibyśmy takiego boomu na „Guitar Hero”, „Rock Band” czy masę innych rytmicznych szaleństw.

Ikona PlayStation… trochę na boku

W czasach PSX-a, Sony szukało własnych „maskotek”, które mogłyby rywalizować z Marianem czy Sonikiem. Mieliśmy Crasha, mieliśmy Spyro, ale przez moment bardzo poważnie traktowano też PaRappę jako jedną z twarzy marki. Pojawiał się w reklamach, na materiałach promocyjnych, a w Japonii choćby dostał swój serial anime.

Mimo to, z czasem PaRappa zszedł trochę na drugi plan. Kontynuacje („UmJammer Lammy”, „PaRappa the Rapper 2”) nie zrobiły takiego samego zamieszania jak pierwowzór, a segment gier muzycznych przeszedł na instrumenty, maty i peryferia. Ale dla tych, którzy bawili się przy pierwszej części, PaRappa wciąż jest jak stary znajomy z osiedla.

Remaster i trudności z timingiem

Późniejsze wersje gry (szczególnie remaster HD) pokazały, jak bardzo „PaRappa” był tytułem skrojonym pod oryginalny sprzęt. Problemy z input lagiem, inne wyświetlacze, zmienione opóźnienia – to wszystko wpływało na odbiór gry, która bazuje na idealnym zgraniu obraz–dźwięk–przycisk. Na PS1, podłączonym do starego CRT, wszystko siedzi tak, jak powinno. I to też część jej „retro magii”.

Dla kogo jest PaRappa, a kto może się odbić

„PaRappa the Rapper” to tytuł bardzo specyficzny. Jeśli:
– lubisz muzykę, szczególnie hip-hopowy rytm,
– masz choć trochę słuchu rytmicznego,
– nie odstrasza cię kreskówkowa, lekko infantylna otoczka,
– cenisz krótkie, dopracowane produkcje z charakterem,
to jest to coś, co naprawdę warto ograć – choćby dziś, w epoce 4K i ray tracingu.

Jeśli natomiast:
– oczekujesz długiej kampanii,
– nie lubisz gier, w których przegrywasz, bo „nie czujesz” rytmu,
– wszystko, co nie jest fotorealistyczne, odrzuca cię z marszu,
to istnieje ryzyko, iż po kilku próbach wyłączysz konsolę z przekonaniem: „Co ja właśnie zobaczyłem?”.

I w porządku. „PaRappa the Rapper” nigdy nie był grą dla wszystkich. Był eksperymentem. Ale za to jednym z tych eksperymentów, które zostają w historii.

„Zawsze będziemy potrzebować takich gier jak PaRappa – nie po to, żeby sprzedać miliony, ale żeby przypominać, iż w grach najważniejszy jest pomysł.”
— Red. „RetroMan” Krzysztof D.

Ocena końcowa

Dane techniczne