Internet ucieka w kosmos. Nie uwierzysz, co planują giganci

Miliony satelitów, gigabity danych i jedno pytanie: czy orbitalny wyścig Starlinka, Amazon Leo i TeraWave nie wymknie się spod kontroli?

Jeszcze kilkanaście lat temu kosmos kojarzył się głównie z państwowymi agencjami, które wysyłały pojedyncze satelity do drogich i rzadko wykorzystywanych orbit. Rewolucja przyszła wraz z taniejącymi wynoszeniami i pomysłem, by zamiast jednego ogromnego satelity zbudować sieć tysięcy mniejszych, połączonych w jedną, gęstą konstelację.

Symbolem tej zmiany stał się Starlink – projekt satelitarnego internetu rozwijany przez firmę Elona Muska. Przez kilka lat SpaceX praktycznie samotnie zagospodarowywał niską orbitę, korzystając z własnych rakiet i takiego tempa startów, jakiego wcześniej nikt nie notował. Dziś to już nie jest samotny bieg: do gry wchodzą Amazon Leo oraz TeraWave powiązany z Blue Origin.

Każda z tych konstelacji chce uczynić z orbity ogromną infrastrukturę cyfrową – coś w rodzaju ósmego kontynentu, na którym buduje się stacje przekaźnikowe, serwerownie i szlaki danych, tak samo ważne jak światłowody zakopane w ziemi.

Starlink: gigant, który był pierwszy

Starlink ma ogromną przewagę. Projekt ogłoszono w połowie poprzedniej dekady, a od 2019 r. konstelacja rosła z każdym kolejnym startem Falcona 9. W pierwszej kolejności firma postawiła na prostą strategię: wysyłamy jak najwięcej satelitów jak najszybciej, testujemy, poprawiamy i dokładamy kolejne warstwy sieci.

Efekt jest widoczny gołym okiem. I to dosłownie. Charakterystyczne pociągi jasnych punktów na wieczornym niebie, które obserwują miłośnicy astronomii, to właśnie świeżo wyniesione satelity internetowe. Z czasem wchodzą na docelowe orbity, ale skala przedsięwzięcia robi wrażenie: to już nie flotylle, ale pełnoprawne megakonstelacje, które oplatają całą planetę.

Starlink celuje przede wszystkim w użytkowników indywidualnych – mieszkańców wsi, odludnych rejonów, górskich dolin czy morskich szlaków, tam, gdzie światłowód nigdy się nie pojawi albo byłby absurdalnie drogi. Jednocześnie system jest wykorzystywany przez wojsko i różnego rodzaju służby, co dodaje całej układance wymiaru geopolitycznego.

Amazon Leo: konkurent, który wszedł później, ale za to z napakowanym po brzegi portfelem

Plany konkurencyjnej konstelacji Amazona pojawiły się mniej więcej wtedy, gdy pierwsze pociągi Starlinka zaczęły krążyć po niebie. Różnica polegała na metodzie działania.

SpaceX mógł pozwolić sobie na brutalnie prostą iterację: projektujemy, wynosimy, testujemy w locie, poprawiamy. Amazon – pozbawiony własnej, rozwiniętej floty rakiet – postawił na dłuższy etap dopieszczania konstrukcji, szerokie testy prototypów i kontrakty z zewnętrznymi operatorami startów.

Dziś Amazon Leo (wcześniej znany jako Project Kuiper) ma za sobą pierwsze operacyjne satelity i stopniowo buduje konstelację liczona w tysiącach obiektów. Na razie fokus to klienci instytucjonalni: operatorzy telekomunikacyjni, korporacje i administracja publiczna, która potrzebuje stabilnej, przewidywalnej infrastruktury. Dopiero w kolejnych krokach system ma zejść niżej – w stronę odbiorcy indywidualnego, dla którego Starlink jest w tej chwili oczywistym wyborem.

TeraWave: internet dla największych graczy

Trzecim graczem w tej układance jest TeraWave – projekt Blue Origin, o którym na razie wiemy mniej niż o konkurentach, ale założenia robią wrażenie. To ma być sieć nastawiona od początku na klientów z najwyższej półki: ogromne centra danych, globalne koncerny, instytucje finansowe i rządy.

Tutaj nie chodzi o to, by ktoś mógł sobie w górach obejrzeć serial w 4K. TeraWave ma ścigać się o przepustowości mierzone w terabitach na sekundę i zapewniać łącza, które będą kręgosłupem dla przesyłania danych między kontynentami, systemami chmurowymi i serwerowniami. Zamiast wpychać kolejne terabajty w zatłoczone światłowody dna oceanicznego, część ruchu można przerzucić górą, przez orbitę.

Blue Origin zapowiada też wykorzystanie średniej orbity (nieco dalej od Ziemi niż klasyczne LEO), co pozwala objąć większe obszary mniejszą liczbą satelitów, ale kosztem nieco większych opóźnień. To inny kompromis niż w przypadku typowych sieci na najniższych orbitach.

Dla kogo ten internet z kosmosu?

Choć wszystkie trzy projekty wrzucamy do jednego worka pod hasłem internet satelitarny, to w praktyce adresują różne potrzeby.

Można to sobie wyobrazić jak warstwy globalnej sieci:

• Starlink wchodzi najniżej, do zwykłego domu, kampera, jachtu czy górskiego schroniska.
• Amazon Leo celuje w hybrydę: trochę użytkowników końcowych, ale przede wszystkim telekomy i biznes, który chce doszyć satelitarne łącza do własnej infrastruktury.
• TeraWave stawia na wielkoskalowe, kontraktowe usługi dla klientów, którzy kupują nie jeden abonament, ale całe autostrady danych pomiędzy własnymi węzłami.

Ten podział ma znaczenie również polityczne. Sieci, które obsługują rządy i wojsko, stają się elementem infrastruktury krytycznej. Ich awaria – czy to przez usterkę, czy celowy atak – może mieć olbrzymie konsekwencje dla bezpieczeństwa państwa. Z kolei system, który utrzymuje łączność dla milionów prywatnych użytkowników, dotyka zupełnie innego poziomu wrażliwości: od edukacji po biznes lokalny.

Orbita robi się tłoczna. A to dopiero początek

Za każdą z tych nazw stoją tysiące fizycznych obiektów na orbicie. Każdy z nich zużywa się, wymaga manewrów, zderza się z cząstkami atmosfery i innymi śmieciami kosmicznymi. Im więcej satelitów, tym częściej trzeba wykonywać korekty orbit i tym większe ryzyko łańcuchowej kolizji, która mogłaby zostawić na okołoziemskiej orbicie chmurę odłamków.

Naukowcy od lat ostrzegają przed scenariuszem kaskady zderzeń, który w skrajnym wariancie mógłby utrudnić lub wręcz zablokować korzystanie z niektórych orbit. Właśnie dlatego firmy deklarują, iż ich satelity potrafią samodzielnie manewrować, mają zapas paliwa na ucieczki przed śmieciami i po zakończeniu misji są ściągane w gęstsze warstwy atmosfery, gdzie ulegają spaleniu.

Problem jednak w tym, iż choćby przy bardzo odpowiedzialnym podejściu pojedynczego operatora, cała orbita jest wspólnym dobrem. jeżeli kilku graczy zacznie oszczędzać na systemach deorbitacyjnych, a inne państwa będą wynosiły przestarzałe satelity, wystarczy jedna seria zderzeń, by wszystkim podniósł się poziom ryzyka.

Co dalej? Szybciej, więcej, gęściej

Pewne jest to, iż kierunek rozwoju i rywalizacji orbitalnej został już dawno wytyczony. Każda kolejna generacja satelitów ma większą przepustowość, lepsze anteny, bardziej zaawansowaną elektronikę pokładową. Jednocześnie spada koszt wyniesienia pojedynczego kilograma na orbitę, więc kalkulator biznesowy zachęca do powiększania konstelacji.

Dla użytkownika oznacza to potencjalnie lepszy dostęp do sieci tam, gdzie do tej pory nie było nic albo był tylko symboliczny zasięg. Dla astronomów konieczność życia z jasnymi pociągami satelitów na zdjęciach nieba. Dla regulatorów z kolei pilną potrzebę ustalenia nowych zasad gry na orbicie, zanim tłok stanie się niebezpieczny.

Starlink był początkiem tej rewolucji. Amazon Leo i TeraWave pokazują, iż to nie był jednorazowy eksperyment, tylko początek epoki, w której coraz większa część internetu odrywa się od Ziemi i na stałe przenosi kilkaset kilometrów ponad nasze głowy.

*Grafika wprowadzająca wygenerowana przez AI